Gmina Sułkowice
Miasto Sułkowice liczy obecnie około 6000 mieszkańców, zajmuje powierzchnię 16,1 km2 i stanowi siedzibę Urzędu Miasta i Gminy (4 wsie - Gmina pow. 60,6 km2; ludność około 13 tys.). Położone jest na wysokości około 280 - 320 m, w górnym biegu Harbutówki, w miejscu w którym wpływa do niej Gościbia. W Sułkowicach krzyżują się drogi z Krakowa do Suchej Beskidzkiej i z Myślenic do Lanckorony. Tu stykają się ze sobą dwie krainy geograficzne: Podgórze Wielickie (od północy) i Beskid Średni (od południa), ale centrum miasta leży na Pogórzu Wielickim. Od południa wznosi się beskidzkie Pasmo Babicy (727 m), którego północne stoki są niezwykle bogato rozczłonkowane; od wschodu w kierunku Myślenic biegnie Pasmo Dalina (566m); od południowego zachodu teren dość łagodnie wznosi się ku górze Groby (547 m); od strony północnej horyzont zamyka podgórskie Pasmo Bukowca z Lisią Górą (438 m).
Miasto ma charakter ulicówki o długości około 4 km, ciągnącej się z północy na południe - po obu brzegach Harbutówki. W mieście nie ma wyraźnego centrum, tylko w dwu rejonach gęściej grupują się zabudowania. W północnej części tworzą je hale Fabryki Narzędzi \\\"Kuźnia\\\" i Zespół Szkół Mechanicznych. Ponad 1 km na południe od nich większe skupienie domów znajduje się w sąsiedztwie Rynku, od którego odbiega kilka krótkich ulic. Wznosi się tu kościół, okazały budynek szkoły podstawowej z 1883 r. (obecnie uczą się tu uczniowie klas I - III), budynek Urzędu Miasta i Gminy, kilka sklepów oraz dworzec autobusowy PKS. Poza tym zabudowa jest na ogół rozproszona. Na północnym skraju miasta, zwanym Zielona, wznosi się osiedle domków jednorodzinnych, otoczonych ogródkami oraz niewielkie osiedle mieszkaniowe. Obecnie tu skupia się życie miasta.
Spośród zakładów przemysłowych w Sułkowicach, należy wymienić: Fabrykę Narzędzi \\\"Kuźnia\\\" - Spółka Akcyjna oraz Zakłady Wyrobów Politechnicznych - Zakład nr 3 w Sułkowicach, w których między innymi wyrabia się zestawy narzędzi dla dzieci i młodzieży. W Rynku znajduje się węzeł szlaków: żółtego z Myślenic na Chełm Wschodni oraz początek niebieskiego szlaku Sułkowickich Kowali do Podlesia.
Rys historyczny
Nazwa Sułkowice występuje w dokumentach historycznych w dwu obocznościach, jako \\\"Sulikowice\\\" (wcześniejsza postać) oraz Sułkowice (późniejsza postać, przewijająca się często na przemian ze starszą nazwą Sulikowice). W pierwszej postaci ma tkwić zdrobniałe imię osobowe \\\"Sulik\\\" (pierwsze zaświadczone źródło występuje już w bulli wydanej dla arcybiskupstwa gnieźnieńskiego w roku 1136) pochodzące od imienia Sul - Suł (jednak nie ma tam mowy o miejscowości Sułkowice, jak błędnie podaje opracowanie \\\"Powiat Myślenicki\\\"] wydane ładnie, lecz bez żadnego przygotowania historycznego - Sułkowice nigdy nie należały do biskupa gnieźnieńskiego!). W drugiej oboczności zaś skrócone imię \\\"Sułko\\\"- zanotowane już w 1245 r. Z uwagi na końcówkę - ice, sądzą niektórzy, iż nazwa Sułkowice jest patronimiczna, tj. wzięta od osoby. Rozumują oni w nastepujący sposób: syn ojca, noszącego imię \\\"Sulik\\\" lub \\\"Sułko\\\", był przez otoczenie nazywany \\\"Sulikowic\\\" lub \\\"Sułkowic\\\", zaś jego potomkowie i osada, którą zamieszkiwali - konsekwentnie w liczbie mnogiej: \\\"Sulikowice\\\" lub \\\"Sułkowice\\\". Zwyciężyła, według nich, ostatecznie nazwa \\\"Sułkowice\\\", gdyż jest o jedną sylabę krótsza, co jest tendencją każdego języka. \\\"Sulikowice\\\" lub \\\"Sułkowice\\\" oznaczałoby więc osadę rodu \\\"Sulikowiców\\\" albo \\\"Sułkowiców\\\". Istnieją jednak przypuszczenia, iż nazwa Sułkowic może pochodzić od sulicy (krótkiej włóczni z szerokim ostrzem osadzonym na dębowym drzewcu), co ma swoje logiczne uzasadnienie w rzemieślniczym charakterze miejscowości. Osady położone koncentrycznie wokół stolicy, pełniły funkce słuzebne wobec niej. Istniały osady, gdzie mieszkali myśliwi, produkowano szczyty (tarcze), łodzie (korabie), wydobywano rudę - musiały tez istnieć osady, gdzie produkowano broń. W Kronice Sułkowic zapisano, że takie jest właśnie pochodzenie nazwy - Sułkowice. Brak jednak historycznych dowodów, przemawiających za takim pochodzeniem tej nazwy. Nazwa \\\"Sułkowice\\\", ustaliła się dopiero w ciągu XIX wieku, zarówno w nazewnictwie ludowym, jak w literaturze krajowej.
Pierwsza wzmianka o Sułkowicach z 1325 r. dotyczyła płacenia świętopierza przez sułkowickiego plebana, Jakuba. W 1410 r. Władysław Jagiełło Lanckoronę z zamkiem i szesnastoma wsiami (wśród nich były Sułkowice) przekazał w dzierżawę Zbigniewowi z Brzezia za zasługi, położone przez niego w bitwie pod Grunwaldem. Odtąd aż do drugiej polowy XVIII w. Sułkowice stanowiły uposażenie starostwa niegrodowego lanckorońskiego. Królowie nadawali je zwykle w dzierżawę (tzw. tenutę) przedstawicielom różnych możnych rodów, którzy traktowali je zwykle jako swą dziedziczną własność. Tak na przykład dzierżyli je przez kilka pokoleń w XV i XVI w. dziedzice, piszący się z Brzezia, którzy właśnie od Lanckorony przybrali nazwisko Lanckorońskich, jakby tamtejszy zamek do nich należał, a w XVI i XVII w. - Zebrzydowscy z Zebrzydowic.
W 1774 r. zmarł ostatni starosta, hrabia Józef Wielkopolski. Rząd austriacki przejął starostwo i włączył je do swych dóbr kameralnych. Podczas publicznej licytacji w dniu 16 stycznia 1777 r. Sułkowice, wraz z wieloma wsiami w okolicy Lanckorony i Myślenic, zakupiła księżna Franciszka z Krasińskich, żona syna króla Augusta III Sasa, Karola, księcia Kurlandii, Żmudzi i Semigalii. W 1788 r. dobra te Krasińska przekazała swojej córce, księżnie Marii Carignan (po drugim mężu de Montléart). Po śmierci Marii w 1851 r. i po podziale dóbr w 1868 r., część z nich bliższą Lanckorony wraz z Sułkowicami odziedziczył jej syn Maurycy de Montléart. W 1891 r. sprzedał on Sułkowice i sąsiednie wsie arcyksiążętom Rainerowi i Leopoldowi Habsburgom z Żywca. W okresie międzywojennym dobra sułkowickie i w kilku okolicznych wsiach (między innymi w Harbutowicach) należały do przemysłowca Zygmunta Lewakowskiego z Zakrzowa.
W 1959 roku Sułkowice uzyskały prawa osiedla, a 1969 r. - prawa miejskie.
